Terapia podciśnieniowa – mechanizm działania i wskazania do stosowania w leczeniu ran

Proces gojenia ran to złożony mechanizm biologiczny, który w wielu przypadkach może ulec wydłużeniu lub zaburzeniu, szczególnie u pacjentów z chorobami przewlekłymi, zakażeniami czy rozległymi uszkodzeniami tkanek. Wsparciem w tym zakresie może być terapia podciśnieniowa, która oddziałuje zarówno na powierzchnię rany, jak i na głębiej położone tkanki, co może wspierać perfuzję, zmniejszenie obrzęku oraz oczyszczanie rany. Na czym polega mechanizm jej działania i w jakich sytuacjach klinicznych znajduje zastosowanie?

Terapia podciśnieniowa ran – co to?

Terapia podciśnieniowa (ang. negative pressure wound therapy – NPWT, vacuum-assisted closure – VAC) to nowoczesna metoda wspomagająca leczenie ran ostrych i przewlekłych, stosowana w praktyce klinicznej od ponad dwóch dekad. Choć idea wykorzystania podciśnienia w medycynie znana jest od wieków, dopiero rozwój technologii umożliwił jej bezpieczne i kontrolowane zastosowanie w leczeniu ran.

W terapii NPWT na łożysko ran aplikuje się specjalny opatrunek (najczęściej piankowy), dopasowany do jej kształtu. Następnie zabezpiecza się go szczelną, półprzepuszczalną folią przezroczystą i łączy z urządzeniem wytwarzającym podciśnieniem. Powstała w ten sposób zamknięta przestrzeń umożliwia stałe lub przerywane odsysanie wysięku, drobnoustrojów oraz produktów rozpadu tkanek, co może wspierać proces gojenia rany.

Ile trwa terapia NPWT? 

Czas trwania terapii podciśnieniowej jest kwestią indywidualną i zależy od kilku czynników:

• rodzaju i rozległości rany;
• stanu ogólnego pacjenta;
• tempa regeneracji uszkodzonych tkanek;
• obecności chorób współistniejących, które mogą wpływać na proces gojenia.

W przypadku ran ostrych (np. pooperacyjnych) terapia NPWT trwa zazwyczaj od 5 do 10 dni. Rany głębokie i przewlekłe, takie jak odleżyny czy rany w przebiegu zespołu stopy cukrzycowej, wymagają dłuższego leczenia – najczęściej od 2 do 6 tygodni, a w niektórych przypadkach nawet dłużej. W trakcie leczenia niezbędne są regularne kontrole stanu rany oraz systematyczna wymiana opatrunku, zwykle co 48-72 godziny.

Jak podciśnienie wpływa na uszkodzone tkanki?

Podstawą terapii podciśnieniowej jest wytworzenie ujemnego ciśnienia w obrębie rany, co uruchamia i wzmacnia naturalne mechanizmy naprawcze organizmu. Działanie podciśnienia obejmuje kilka kluczowych procesów:

• usuwanie nadmiaru wysięku i zanieczyszczeń, co może ograniczyć ryzyko infekcji i wspierać oczyszczanie rany;
• redukcja obrzęku tkanek, poprawiając mikrokrążenie oraz dopływ tlenu i składników odżywczych;
• stymulacja ziarninowania, czyli tworzenia nowej tkanki i naczyń krwionośnych;
• utrzymanie wilgotnego środowiska, które zapobiega powstawaniu strupa i przyspiesza proces gojenia.

W przypadku ran głębokich terapia podciśnieniowa dodatkowo sprzyja stopniowemu zbliżaniu się brzegów rany, co może istotnie skrócić/wspomóc czas leczenia i zmniejszyć ryzyko powikłań.

Kiedy terapia podciśnieniowa przynosi najlepsze efekty?

Terapia podciśnieniowa znajduje zastosowanie przede wszystkim w leczeniu ran, w przypadku których standardowe metody opatrunkowe okazują się niewystarczające lub nie zapewniają odpowiednich warunków do gojenia. Może być stosowana zarówno w ranach ostrych, jak i przewlekłych, po wcześniejszym chirurgicznym opracowaniu i usunięciu tkanek martwiczych.

Najlepsze efekty kliniczne obserwuje się w przypadku:

• ran przewlekłych, takich jak owrzodzenia żylne, odleżyny oraz rany w przebiegu zespołu stopy cukrzycowej, gdzie NPWT poprawia ukrwienie tkanek, ogranicza zakażenie i zmniejsza ryzyko amputacji;
• ran pooperacyjnych, zwłaszcza powikłanych zakażeniem, rozejściem brzegów rany lub występujących u pacjentów z obniżoną odpornością;
• ran pourazowych i obrażeń tkanek miękkich, w tym złamań otwartych, gdzie terapia podciśnieniowa sprzyja skutecznemu oczyszczaniu rany i intensywnemu ziarninowaniu;
• ran z ubytkiem tkanek miękkich, np. po zabiegach onkologicznych lub rekonstrukcyjnych, wymagających długotrwałego leczenia i przygotowania do zamknięcia chirurgicznego;
• ran po amputacjach, w których NPWT wspomaga formowanie kikuta i zmniejsza ryzyko powikłań infekcyjnych;
• ran oparzeniowych, szczególnie narażonych na zakażenie, gdzie podciśnienie ogranicza kontaminację drobnoustrojami i poprawia przyjęcie przeszczepów skóry;
• ran z przetokami lub dużym wysiękiem, wymagających stałego i kontrolowanego drenażu;
• przygotowania rany do przeszczepu skóry lub wtórnego zamknięcia chirurgicznego, poprzez stymulację ziarninowania i poprawę kondycji łożyska rany.

W wybranych sytuacjach klinicznych terapia podciśnieniowa znajduje również zastosowanie w leczeniu ran brzusznych, powikłań po zabiegach kardiochirurgicznych oraz zmian zlokalizowanych w trudnych anatomicznie obszarach, takich jak okolica okołoodbytowa. Warunkiem stosowania terapii jest jednak właściwa kwalifikacja pacjenta oraz wykluczenie przeciwwskazań, takich jak aktywne krwawienie czy nieoczyszczona martwica.

Profilaktyczna NPWT – jak działa i kiedy warto ją rozważyć?

NPWT to terapia wykorzystywana nie tylko leczniczo, ale też profilaktycznie, w celu zapobiegania powikłaniom pooperacyjnym. Profilaktyczna NPWT polega na zastosowaniu podciśnienia na świeżo zamkniętej ranie chirurgicznej (zwykle w postaci linii cięcia), za pomocą specjalnego opatrunku uszczelnionego folią, połączonego z pompą wytwarzającą ciśnienie ujemne. Co ważne, NPWT nie zastępuje szwów ani staplerów, lecz stanowi dodatkowe wsparcie wpływające korzystnie na proces gojenia.

Celem profilaktycznej terapii podciśnieniowej jest zmniejszenie ryzyka:

• zakażenia operowanego miejsca (SSI);
• dehiscencji (rozejścia się rany);
• powstawania krwiaków czy surowiczaków;
• napięcia mechanicznego wzdłuż linii szwu.

Co więcej, NPWT poprawia mikrokrążenie i umożliwia skuteczniejszy drenaż wysięku, co wspiera proces gojenia tkanek. W rezultacie terapia może przyczynić się do uzyskania lepszego efektu kosmetycznego blizny.

Profilaktyczna terapia podciśnieniowa jest zalecana przede wszystkim dla pacjentów wysokiego ryzyka, takich jak:

• osoby otyłe;
• diabetycy;
• osoby palące papierosy i niedożywione;
• pacjenci poddawani leczeniu immunosupresyjnemu;
• osoby po zabiegach onkologicznych;
• terapia w ramach chirurgii naczyniowej, ortopedycznej i kardiochirurgii;
• kobiety po cesarskim cięciu (zwłaszcza w przypadku dodatkowych czynników ryzyka).

Zastosowanie terapii profilaktycznej rozważa się także przy rewizjach operacyjnych lub w przypadku długich cięć chirurgicznych, jako skuteczne narzędzie prewencji powikłań pooperacyjnych.

Zestaw do podciśnieniowej terapii ran PICO 7 – wsparcie w leczeniu ran ostrych i przewlekłych

Wpis stanowi reklamę wyrobu medycznego. Dalsze informacje na końcu artykułu.

Jednym z rozwiązań stosowanych w terapii podciśnieniowej ran jest zestaw PICO 7 marki Smith+Nephew, zaprojektowany z myślą o leczeniu ran ostrych i przewlekłych w warunkach szpitalnych oraz ambulatoryjnych.

Jest to jednorazowy, przenośny system, przeznaczony do stosowania do 7 dni. Składa się z:

• kompaktowej pompy wytwarzającej stałe podciśnienie na poziomie -80 mmHg;
• dwóch opatrunków piankowych z silikonową warstwą kontaktową;
• pasków mocujących;
• baterii zasilających.

System tworzy zamkniętą przestrzeń, która umożliwia odprowadzanie wysięku i może wspierać proces gojenia rany. Stosowanie go zgodnie z zaleceniami może pomagać w utrzymaniu komfortu pacjenta oraz wspierać codzienną aktywność. Z perspektywy personelu medycznego zestaw PICO 7 może wspierać organizację pracy, m.in. poprzez monitorowanie stanu rany oraz ograniczenie liczby wymian opatrunków.

Wyroby medyczne objęte artykułem: zestaw PICO 7, producent: Smith&Nephew. Informacja o używaniu wyrobu medycznego i ryzykach z nim związanych dostępna pod linkiem: https://www.grupa-anmar.pl/produkt/pico-7.

Reklamę prowadzi ANMAR sp. z o.o.

To jest wyrób medyczny. Używaj go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą.​

Bibliografia

1. Astasio-Picado A., Murcia Montero M., Lopez-Sanchez M., Jurado-Palomo J., Cobos-Moreno P., Gomez-Martin B., The Effectiveness of Negative Pressure Therapy: Nursing Approach, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9694143/, [dostęp online: 29.12.2025].
2. Czajkowski K., Huras H., Sieroszewski P., Stojko R., Zimmer M., Wolski H., Stanowisko Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników stosowania opatrunków NPWT w profilaktyce gojenia ran i terapii zakażenia miejsca operowanego w ginekologii i położnictwie, https://www.ptgin.pl/sites/scm/files/2025-06/stosowanie%20opatrunk%C3%B3w%20NPWT%20w%20profilaktyce%20gojenia%20ran%20i%20terapii....pdf, [dostęp online: 29.12.2025].
3. Elbanna O., Eldine A., Sayed A., Mousa A., The efficacy and safety of different negative-pressure wound therapy gradients on flaps outcomes, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12630174/, [dostęp online: 29.12.2025].
4. Kozłowska E., Popow A., Kwiatkowska O., Zastosowanie terapii podciśnieniowej w medycynie, https://www.termedia.pl/Zastosowanie-terapii-podcisnieniowej-w-medycynie,153,40425,1,0.html, [dostęp online: 29.12.2025].
5. Szewczyk M., Cwajda-Białasik J., Mościcka P., Cierzniakowska K., Bazaliński D., Jawień A., Spannbauer A., Polak A., Sopata M., Leczenie odleżyn – zalecenia Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran. Część II, https://ptlr.org/wp-content/uploads/2022/05/Leczenie-odLezyn-%E2%80%93-zaLecenia-PoLskiego-TowarzysTwa-Leczenia-ran.-czesc-2.pdf, [dostęp online: 29.12.2025].